Dworek Matejki
Adres:
Melchiora Wańkowicza 25
31-752 Kraków
Dojazd:
Informacja o miejscu:
Dworek Jana Matejki w Krzesławicach - staropolski dworek wystawiony w 1826 roku, którego obecnym właścicielem jest Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie. Jest to typowa parterowa rezydencja wiejska z dobudówką mieszczącą niegdyś pracownie Jana Matejki. Całość przykrywa dach gontowy, a od frontu dostawiona jest weranda zaprojektowana przez J. Matejkę. Dworek otoczony jest 4 ha parkiem. Od 1966 roku pełni funkcję muzeum, które poświęcone jest twórczości Jana Matejki, a jedna z sal przypomina innego wybitnego mieszkańca Krzesławic, Hugona Kołłątaja.
Pierwszymi znanymi właścicielami Krzesławic byli rycerze z rodu Gryfitów. W 1198 podarowali oni te dobra zakonowi bożogrobców w Miechowie, a po kasacie zakonu w XVIII w. majątek trafił w ręce Akademii Krakowskiej. W 1788 tytułem emifeuzy wszedł w jego posiadanie ówczesny rektor tej uczelni Hugo Kołłątaj (1750–1812). Wystawiony przez niego dwór stał w miejscu, gdzie dziś znajduje się latarnia koło parkingu. Budowla ta nie istnieje. Gdy zbudowano nowy dwór pełniła funkcje "kuchni letniej" i została rozebrana w 1918 r.
Po upadku wojny w obronie konstytucji 3 maja dwór został Kołłątajowi odebrany i objął go konsyliarz konfederacji targowickiej Karol Głębocki. Jakiś czas mieszkała jeszcze matka Kołłątaja, Marianna z Mierzeńskich oraz jego siostra. Na początku XIX w. dwór zakupili Kirchmajerowie, którzy w 1826 roku wznieśli obecny dwór. Mieszkał tu Jan Kanty Kirchmajer, a potem dzierżawił te dobra Kazimierz Girtller, który zostawił ciekawe pamiętniki dotyczące terenów obecnej Nowej Huty.
Spokrewniony z Kirchmajerami Jan Matejko zakupił dworek w 1876 roku za pieniądze ze sprzedaży obrazu Stefan Batory pod Pskowem. W tym okresie dworek został przebudowany i rozbudowany według autorskiego projektu samego artysty. Matejko między innymi dobudował ganek własnego projektu pracownię malarską. W Krzesławicach Jan Matejko stworzył wiele swoich dzieł, głównie portrety i szkice, a także cykl "Dzieje cywilizacji w Polsce", "Bohdan Chmielnicki z Tuhajbejem pod Lwowem", "Ksiądz Kordecki broniący Jasnej Góry", "Rzeczpospolita Babińska", (w tle ukazany jest ogród dworski w Krzesławicach), "Bolesław Rogatka i Anna Deren". Tutaj powstał też częściowo obraz "Kościuszko pod Racławicami". Kopiec po którym jedzie na obrazie Naczelnik znajdował się w tutejszym parku, a do obrazu pozowali miejscowi chłopi (jeden z nich, przedstawiony jako Bartosz Głowacki, zmienił sobie potem nazwisko z Boligłowa na Głowacki).
Po śmierci malarza dworek przeszedł w ręce żony a następnie syna Tadeusza. Choć Jan Matejko marzył, by Krzesławice stały się siedzibą rodową, to majątek był tak zadłużony, że trzeba go było sprzedać. Trafił on w ręce dawnych plenipotentów Matejki, Cybulskich], a po nich objęła go ich córka Maria Burzyńska. Ona to w 1959 roku przekazała dworek krakowskiemu Towarzystwu Przyjaciół Sztuk Pięknych.
W dniu 17 stycznia 1966 w dworku dokonano uroczystego otwarcia muzeum. Znalazły tu miejsce pamiątki po Janie Matejce i Hugonie Kołłątaju, wyeksponowano poczet królów i książąt polskich (autorstwa uczniów J. Matejki Leonarda Stroynowskiego i Zygmunta Papieskiego), utworzono salę dydaktyczną.
Z oryginalnego wyposażenia krzesławickiego dworu nie zachowało się wiele. Z czasów J. Matejki pochodzą: ganek (zaprojektowany przez artystę), drzwi wejściowe, drewniana ławka oraz dzwon do zwoływania domowników (obecnie na wieży pobliskiego kościoła).
Większość widocznego na ekspozycji umeblowania pochodzi z dawnego pałacu hrabiego Xawerego Pusłowskiego przy ul. Westeplatte i jest depozytem Muzeum UJ. Obrazy wiszące na ścianach w większości są własnością TPSP.
Do ciekawszych eksponatów należą:
• Sepet zdobiony kością (XVIII w.)
• Sepet zdobiony macicą perłową (XIX w)
• Komplet mebli w stylu Ludwika Filipa
• Szafa rokokowa z 1737 r.
• Stół i szafa w stylu neobarokowym (według tradycji po Henryku Sienkiewiczu)
• Fortepian na którym grywała żona Jana Matejki, Teodora z Giebułtowskich Matejkowa
• Skrzynia na rysunki po Janie Matejce
• Jan Matejko, Głowa konia
• Jan Matejko, Orzeł (proj. polichromii do Kościoła Mariackiego w Krakowie)
• Jan Matejko, Herb cechu ślusarzy, (proj. polichromii do Kościoła Mariackiego w Krakowie)
• Jan Matejko, oprawiony cykl grafik: Stroje w Polsce z dedykacją dla Leona Serafińskiego
• Gałąź palmowa z wieńca przysłanego na pogrzeb Jana Matejki przez Henryka Siemiradzkiego
• Nekrolog Jana Matejki
• Leonard Stroynowski, Zygmunt Papieski, Poczet królów i książąt polskich
• NN, Portret Tadeusza Kościuszki
• NN, Portret Stanisława Augusta Poniatowskiego
• NN, Portret Hugona Kołłątaja
• Stefan Żechowski, Jan Matejko u umierającego Artura Grottgera
• Portrety państwa Cybulskich
• Stefan Matejko, Poranek w Krzesławicach
• Ludwik Leszko, Dworek w Krzesławicach
• Stefan Rostworowski, Dworek w Krzesławicach
• Halina Cieślińska-Brzeska, W Hołdzie Janowi Matejce
Miejsce na mapie:
